Bjartur í Urđarseli

Sjálfstćtt fólk, saga Halldórs Laxness um Bjart í Sumarhúsum, er saga kotbúskapar sjálfstćđismanns í harđbýlu landi. Vinstrimenn, einkum kratar, eru gjarnir ađ taka eina setningu úr bókinni til marks um fánýti stritsins.

Sagan af Bjarti í Sumarhúsum er saga mannsins, sem sáđi í akur óvinar síns alt sitt líf, dag og nótt. Slík er saga sjálfstćđasta mannsins í landinu.

Hvergi kemur fram hver sé óvinur Bjarts. Ţeir sem nota ţessa tilvitnun láta ađ ţví liggja ađ kúgarinn sé nefndur í setningu á undan eđa eftir. Ţađ er rangt. Á undan ofanritađri setningu stendur ţetta:

Ţađ er til í útlendum bókum ein heilög saga af manni sem varđ fullkominn af ţví ađ sá í akur óvinar síns eina nótt.

Bjartur gerir meira en ađ sá í akur óvinarins eina nótt; ţađ er iđja hans lífiđ út í gegn. Samkvćmt ţví er Bjartur mörgum sinnum fullkomnari en sá útlendi er sáđi ađeins eina nótt í óvinaakur.

Hver er ţá óvinurinn? Svar Laxness er á ská. Ţegar Bjartur tapar Sumarhúsum, vegna ţeirrar skammsýni ađ byggja of stórt og dýrt, fćr hann ábúđ á öđru örreitiskoti, Urđarseli, og fer ţangađ međ lífsblóminu, Ástu Sóllilju, ásamt tveim börnum hennar og gamalli kerlingu. Guđbjartur er ţess albúinn ađ hefja búskap ađ nýju.

Óvinurinn er brauđstritiđ, lífsbaráttan. Allir tapa ţeirri baráttu ađ lokum. Spurningin er hvernig lífsbaráttan er háđ; fullkomnun felst í ađ heyja baráttuna međ reisn. 

 

 


Hamas ţrífst á stríđi

Hamas-samtökin eru hryđjuverkasamtök sem hvorki vilja né geta ţrifist án vopnaskaks. Velviljađir álitsgjafar, svo sem Daniel Hannan og Maurice Ostroff, vekja athygli á ţví ađ Gaza gćti veriđ velmegunarsamfélag.

Ísraelar yfirgáfu Gaza fyrir tćpum áratug og urđu ísraelsk yfirvöld ađ beita landa sína hörđu, sem höfđu tekiđ sér ţar bólfestu. Allar forsendur voru til ađ búa arabískum ţegnum Gaza betri lífskjör. Landamćrin voru opin og iđnađur, verslun og viđskipti á milli Ísraels, Gaza, vesturbakkans og Egyptalands voru í allra ţágu - nema ţeirra sem kunna helst vopnaskak og hryđjuverk.

Hlutlćgir greinendur ástandsins í Gaza, t.d. Jeroen Gunning, sem BBC birtir, og Azeem Ibrahim eru sammála um ađ örvćnting Hamas-samtakanna leiddi til blóđbađsins sem nú stendur yfir.

Landssvćđi Palestínumanna er skipt: Gaza, ţar sem Hamas rćđur, og Vesturbakkanum, ţar sem Fatha er yfirvaldiđ. Munurinn á ţessum samtökum er m.a. ađ Hamas viđurkennir ekki Ísraelsríki og vill vopnađa baráttu en Fatha viđurkennir Ísraelsríki og vill samninga um tveggja ríkja lausn.

Vegna óaldar annars stađar međal arabískra múslíma, í Egyptalandi, Sýrlandi og Írak missti Hamas fjárstuđning og stóđ frammi fyrir gjaldţroti í sumar. Myndun ţjóđstjórnar Hamas og Fatha var á dagskrá en fór út um ţúfur vegna ţess ađ Hamas neitađi ađ viđurkenna tilverurétt Ísraelsríkis.

Hamas rćndi ísraelskum unglingum og drap ţá og hóf eldflaugaárásir á Ísrael til ađ knýja fram gagnárásir Ísraelsmanna. Blóđbađiđ átti síđan ađ nota til ađ auka stuđning viđ Hamas.

Hamas eru hryđjuverkasamtök sem kunna ekki ađ stjórna nema međ ofbeldi. Gaza er slömm, ekki vegna Ísraels, heldur vegna ţess ađ Hamas einbeitir sér ađ vopnađri baráttu sem er innblásin trúarofstćki. Tillögur um ađ gera Gaza ađ Singapúr Miđjarđarhafs stranda á valdspeki Hamas sem tvinnar saman trú og ofbeldi.

 


mbl.is Hamas rćndi unglingunum
Tilkynna um óviđeigandi tengingu viđ frétt

Milljarđaţóknun fyrir undanskot gjaldeyrislaga

Gjaldeyrislögin eru í ţágu almennings, sem býr viđ sterkari skiptigengi krónunnar vegna hamla sem eru á stórviđskiptum međ krónuna. Ţeir sem selja tryggingar í erlendri mynt fundu leiđ framhjá gjaldeyrislögum, sem nú er veriđ ađ loka.

Ţađ eru ekki rök i málinu ađ undanskot gjaldeyrislaganna skili hagnađi upp á milljarđa til milligöngumanna.

Réttlćtismál er ađ allir sitji viđ sama borđ gagnvart gjaldeyrislögunum.


mbl.is Sölumenn fengu 4 milljarđa
Tilkynna um óviđeigandi tengingu viđ frétt

Saksóknari rćđst á upplýsingafrelsiđ

Sigríđur Friđjónsdóttir ríkissaksóknari er talsmađur miđaldaviđhorfa gagnvart upplýstri umrćđu. Međ ţví ađ ákćra vegna meints leka á upplýsingum sem eiga fullt erindi í umrćđuna leitast ríkissaksóknari viđ ađ ţagga niđur málefnalega umrćđu.

Eftir ađ Tony Amos og stuđningsliđ hans gerđi hćlisumsóknina ađ opinberu máli, međ mótmćlastöđu og skipulögđum fréttaflutningi áttu vitanlega allar upplýsingar um hćlisumsóknina erindi í umrćđuna. Ţađ er í ţágu upplýstrar umrćđu ađ efnisatriđin í minnisblađinu yrđu opinber.

Ţeir sem sćkja um hćli, hvort heldur á Íslandi eđa til annarra ríkja, verđa ađ gera ráđ fyrir ađ upplýsingar um stöđu og persónulega hagi sé hluti af málsmeđferđinni. Og ef málsmeđferđin verđur ađ opinberri umrćđu eiga efnisatriđin ađ vera upplýst til ađ almenningur geti myndađ sér málefnalega afstöđu.

 


mbl.is Ákćrđur fyrir brot á ţagnarskyldu
Tilkynna um óviđeigandi tengingu viđ frétt

Sterkari ríkisstjórn eftir atlöguna ađ Hönnu Birnu

Ríkisstjórn er ekki sterkari en veikasti hlekkurinn. Í gegnum tíđina eru ţađ oft einstakir ráđherrar og/eđa ósamstađa samtarfsflokka sem veikja ríkisstjórnir. Sitjandi ríkisstjórn Sjálfstćđisflokks og Framsóknarflokks hefur sýnt samheldni og ráđherrar allir međ tölu veriđ liđsmenn en ekki einleikarar.

Atlagan ađ Hönnu Birnu Kristjánsdóttur innanríkisráđherra reynir á samstöđu innan ríkisstjórnarinnar og ekki síst samstöđu ţingflokks Sjálfstćđisflokksins. Ţađ vćri freistandi fyrir ţingmenn sem ganga međ ráđherra í maganum ađ magna upp óvinafagnađinn í framavon.

Ţeir sem mestu valda um hvernig til tekst eru formenn ríkisstjórnarflokkanna, Sigmundur Davíđ og Bjarni Ben. Til ţessa hafa ţeir ekki stigiđ feilspor.


mbl.is Sigmundur fellst á beiđni Hönnu Birnu
Tilkynna um óviđeigandi tengingu viđ frétt

Tvöfeldni ASÍ og launin í landinu

Alţýđusamband Íslands er beggja vegna borđsins í launaumrćđunni. ASÍ tilnefnir stjórnir lífeyrissjóđanna til helminga á móti Samtökum atvinnulífsins. ASÍ er ađ ţví marki fulltrúi atvinnurekenda sem  lífeyrissjóđirnir eiga fyrirtćkin.

Lífeyrissjóđirnir eru ráđandi í mörgum stćrstu fyrirtćkja landsins, til dćmis Högum og Icelandair. Hvađ er ađ frétta af launastefnu ASÍ í stćrstu fyrirtćkjum landsins?

Yfirlýsinga ASÍ um stéttastríđ í landinu vegna launamisskiptingar er ekki trúverđug ţegar verkalýđshreyfingin er eins og hundur í bandi forstjóranna.


mbl.is Mćta misskiptingu međ afli
Tilkynna um óviđeigandi tengingu viđ frétt

Enginn pólitískur valkostur viđ ríkisstjórnina

Stjórnarandstađan er ekki pólitískur valkostur viđ ríkisstjórn Sjálfstćđisflokks og Framsóknarflokks. Ekki heldur er raunhćfur kostur ađ annar hvor stjórnarflokkanna taki upp meirihlutasamstarf viđ stjórnarandstöđuflokka. Ţetta eru góđu fréttirnar fyrir stjórnina.

Slćmu fréttirnar eru ađ ríkisstjórnin sýnir trekk í trekk pólitíska taugaveiklun sem veikir stöđu hennar. Eftirgjöf gagnvart ESB-sinnum í afstöđunni til ţess hvort draga eigi umbođslausu ESB-umsóknina tilbaka eđa ekki stendur ţađ hćst.

Stuđningsmenn ríkisstjórnarinnar spyrja sig eđlilega fyrir hvađa pólitík stjórnin stendur ţegar hún heykist á ţví ađ koma í höfn ţeim meginmálum sem stjórnarflokkarnir fengu kosningu út á.


mbl.is Spáir hörđum pólitískum vetri
Tilkynna um óviđeigandi tengingu viđ frétt

Heimsfrásögnin er týnd, líka íslenska neđanmálsgreinin

Ţeir sem komust til vits og ára síđari hluta síđustu aldar bjuggu viđ trausta frásögn af heiminum. Frásögnin var um baráttu vesturs og austurs, kapítalisma og kommúnisma. Oft er frásögnin kennd viđ kaldastríđiđ eđa tveggja póla heim Bandaríkjanna og Sovétríkjanna.

Fall Berlínarmúrsins 1989 gróf undan ráđandi heimsfrásögn áratuganna á undan. Engin ný heimsfrásögn leysti ţá gömlu af hólmi. Hćgt er ađ nefna nokkrar sem koma til álita; Evrópusambandiđ (hvort ţađ stenst eđa leysist upp); pólitísk og hernađarleg spenna í Austur-Evrópu, uppgangur öfgamúslíma fyrir botni Miđjađarhafs og viđsjár Kína og Japan í Asíu. Engin ţessara frásagna er enn nógu altćk til ađ verđa ađ heimsfrásögn.

Íslendingar áttu sína neđanmálsgrein viđ heimsfrásögnina á tímum kalda stríđsins. Stjórnmál og mannlíf ađ nokkur leyti hverfđist um afstöđuna til herstöđvarinnar á Miđnesheiđi og ađildar Íslands ađ Nató. Brottfall heimsfrásagnarinnar hafđi gagnger áhrif á íslensku neđanmálsgreinina. Dćmi: á tímum kalda stríđsins var náiđ bandalag međ Sjálfstćđisflokki og Alţýđuflokki. Í dag eru ţessir flokkar eins og hundur og köttur. Vg, Alţýđubandalagiđ, var alltaf stćrri en kratar vegna andófsins gegn hernum. Núna er Vg hreinn minnipokaflokkur, ţótt formađur flokksins sé margfalt kjósendavćnni en formađur Samfylkingar.

Viđ fall gömlu heimsfrásagnarinnar skrifađi lítt ţekktur bandarískur embćttismađur, Francis Fukuyama, bók um endalok sögunnar.  Meginkenning bókarinnar var ađ nýja heimsfrásögnin yrđi vestrćnt lýđrćđi og markađsbúskapur. Fukuyama varđ stórstjarna út á bókina. Ţegar hann lítur tilbaka, 25 árum eftir ađ bókin kom út, játar hann ađ sögunni lauk ekki međ endalokum kalda stríđsins. Lýđrćđi og markađsbúskapur urđu ekki sigrandi fullhugar 21. aldarinnar - urđu ekki nýja og endanlega heimsfrásögnin - en eru ţó skástu sniđmátin fyrir mannfélagiđ.

Skortur á heimsfrásögn gerir pólitík kvikari, bćđi alţjóđastjórnmál og innanlandsstjórnmál, ţar sem saklausir neistar geta kveikt bál - ekki vegna ásetnings heldur óđagots.

Helstu sögulegu hliđstćđur viđ alţjóđastjórnmál nú um stundir eru ađstćđur í kringum aldamótin 1900 ţegar Evrópa var í ţeim hamskiptum ađ losna viđ gömlu valdastéttina, ađalinn, og íklćđast múglýđrćđi. Allur almenningur gladdist svo innilega ágústdagana 1914 ţegar loksins, loksins eitthvađ spennandi gerđist međ ţví ađ stríđ braust út enda trúđi fólk ađ stríđiđ yrđi nett og skemmtilegt og búiđ fyrir jól.

 

 


Áhlaupastjórnmál

Međ samspili bloggs, samfélagsmiđla og fjölmiđla eru orđin til áhlaupastjórnmál.  Ţeir sem standa fyrir áhlaupastjórnmálum finna flugufót fyrir stađhćfingu um stjórnmálamann eđa stjórnmálaflokk og síđan gildir ađ búa geđshrćringu fyrir stađhćfingunni í samspili ólíkra miđla. Ţannig verđur til skođanabylgja í samfélaginu um ađ fordćma menn og málefni.

Elliđi Vignisson fékk hótun um ađför ţar sem skyldi beita ađferđum áhlaupastjórnmála. Forsćtisráđherra er í gćr og dag skotmark vegna umrćđu um kjötinnflutning. Í áhlaupastjórnmálum verđur hver fjöđur ađ fimm hćnum. Moskumáliđ í vor var skýrt dćmi um ţessa tegund stjórnmála.

Samvinna stjórnmálamanna og flokksbrodda annars vegar og hins vegar fjölmiđla er eitt einkenni áhlaupastjórnmála. Ţessi samvinna er öll á bakviđ tjöldin.


Mótmćlaflokkar og nýgrćđgisvćđing

Norsk-íslenski blađamađurinn Mímir Kristjánsson telur nýgrćđgisvćđingu og mótmćlaflokka mest einkennandi fyrir eftirhrunssamfélagiđ á Íslandi. 

Nýgrćđgisvćđingin lýsir sér í sjónarmiđinu allt-er-falt-ef-ţađ-skapar-störf og mótmćlaflokkar eru Besti flokkurinn, Björt framtíđ, Píratar, Viđreisn og Fylkisflokkurinn auk Borgaraflokksins, Dögunar og fleiri.

Sumpart eru ţessi viđbrögđ skiljanleg. Viđ hrun óttađist ţjóđin ađ landlćgt atvinnuleysi skyti rótum og brást viđ samkvćmt ţví. Mótmćlaflokkarnir eru aftur endurkast vantraustsins á stjórnmálakerfinu.

En núna ţegar sex áru frá hrun er kannski kominn tími til ađ ná áttum og láta af gelgjuviđbrögđunum.


mbl.is Íslendingar í Noregi eru vinsćlir
Tilkynna um óviđeigandi tengingu viđ frétt

Nćsta síđa »

Innskráning

Ath. Vinsamlegast kveikiđ á Javascript til ađ hefja innskráningu.

Hafđu samband