Fįvitaréttur, mannréttindi og lżšręši

Saga mannréttinda er, ķ grófum drįttum, žessi: fram aš frönsku byltingunni 1789 réš forréttindastétt, ašall. Réttlaus žrišja stéttin var allur almenningur. Stéttin žar į milli, önnur stéttin, var klerkaveldiš er hafši ķ megindrįttum žaš hlutverk aš mišla mįlum milli hinna tveggja ķ anda kristilegs kęrleika.

Klerkarnir voru eins og ašallinn forréttindastétt. Mįlamišlunin gekk mest śt į aš verja forréttindi. Almenningur įtti aš sętta sig viš sult og seyru ķ mannlķfinu gegn loforši um himnarķkisvist aš loknu jaršlķfi.

Ķ Noršur-Evrópu, snemma į nżöld, komu mótmęlendur til sögunnar sem ruglušu ķ rķminu rķkjandi įstand. Fyrirkomulagiš hélt žó fram į 19. öld er nįttśruréttur veršur rķkjandi skošun. Samkvęmt nįttśrurétti eru allir fęddir jafnir og eiga sama tilkall aš lįta ljós sitt skķna.

Önnur stéttin, kennd viš klerka, hętti aš skipta mįli og sneri sér aš serimónķum s.s. skķrn, fermingu og giftingu. Sišferšileg kjölfesta kirkjunnar gufaši upp ķ veraldlegu samfélagi. Enginn var lengur handhafi śrskuršarvalds góšs og ills. 

Mannréttindi nśtķmans verša til ķ žessu umhverfi. Žau žżša aš illa geršur til hugar og handa nżtur sömu réttinda og vel geršur einstaklingur.

Fįvitavęšing 20. aldar birtist ķ ismum meš forskeyti eins og fas, nas og kommśn. Helstu fjöldamoršingjar sögunnar komu fram į sjónarsvišiš. Į 21. öld gildir enn aš hvaša imbi sem er į sama rétt og hver annar til įhrifa og mannaforrįša. Stórir ismar sķšustu aldar eru aftur aš mestu į bak og burt.

Ķ skjóli tęknivęšingar s.s. samfélagsmišla fjölgar žeim stórkostlega sem fį įheyrn og viš žaš tvķstrušust stóru ismarnir. Fįvitavęšingin birtist ķ sérgreindum mįlaflokkum t.d. loftslagi og lķffręši. Žar sem įšur var viska og žekking er bošiš upp į fįvisku og vanžekkingu. Meš reiknikśnstum ķ tölvulķkönum er loftslagiš gert manngert; lķffręšileg kyn eru ekki lengur tvö heldur žrjś, fimm eša seytjįn.

Fįvitar nį forręši ķ mįlaflokkum žar sem žeir hópast margir saman. Fįviskan nżtur tęknivęšingar sem breytir lżšręši ķ atkvęšagreišslu į samfélagsmišlum.

,,Umręšan einkennist af pólitķskri rétthugsun sem įkvešinn hópur įhrifavalda stjórnar," segir Óttar Gušmundsson gešlęknir og pistlahöfundur. Žeir sem hętta sér inn į lendur fįvķsinnar eru umsvifalaust śtskśfašir. ,,Mönnum er velt upp śr tjöru og borinn eldur aš žeim ķ beinni śtsendingu," segir gešlęknirinn. 

Fįvitaręši og lżšręši haldast ķ hendur. Žaš bošar ekki, ķ sögulegu ljósi, bjarta framtķš lżšręšis. Er fįvitarnir komast ķ auknum męli til valda vex žeirri hugsun įsmegin aš ekki gangi til lengdar aš illa geršir til hugar og handa rįši feršinni.

Ekki-fįvitarnir sannfęrast um aš lżšręšiš sé fyrir imba. Hver vill bśa viš imba-lżšręši?


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Athugasemdir

1 Smįmynd: Geir Įgśstsson

Lżšręši er atvęšagreišsla tveggja ślfa og einnar kindar um hvaš į aš vera ķ kvöldmatinn.

Geir Įgśstsson, 4.12.2022 kl. 13:42

2 Smįmynd: Baldur Gunnarsson

,,Žaš sżnir sig, hafši [Baldur Arnarness] sagt og hellt aftur ķ glasiš aldrei žessu vant, aš śtkoman veršur žeim mun frįleitari sem fleiri fį aš kjósa. Žetta er ķ sjįlfu sér ešlilegt žvķ ekki er von aš einfaldar sįlir beri skyn į landstjórn. Mśgurinn sér ekki mun į list og skrauti. Flestir halda aš list sé emeleraš kökubox. Hvaš finnst žeim žį um stjórnmįl? Einmitt. Kjósendur eru svoddan flón. Žaš er pólitķskum konditorum heldur en ekki ķ hag og žeir dreifa um sig bakkelsinu. Žetta er til vandręša žvķ žaš getur aldrei blessast aš almenningur rįši žvķ sem mįli skiptir. Ekki bakar Vladimir sętabrauš ķ von um atkvęši. Enda hefur hann meiri vigt en leištogar Vesturlanda til samans. Nś eru umbrot ķ nįnd, eldgos og landskjįlftar, góšęriš er į enda, millistéttin į śtleiš. Žegar hriktir ķ hrófatildri eru žaš ekki traustabrestir. Eša hvaš gerist žegar samheldni skortir į ögurstundu? Hannibal Barca komst nś illilega aš raun um žaš."  

 

ARKĶTEKTARNIR, skįldsaga, Reykjavķk 2021

Baldur Gunnarsson, 4.12.2022 kl. 14:30

3 Smįmynd: Höršur Žormar

Kannski ęttu allir aš undirgangast gįfnapróf til žess aš fį aš kjósa og aušvitaš ęttu žeir gįfušustu aš meta žaš próf.

Vandinn er aš finna žį, nema žeir finni žį bara ķ sjįlfum sérinnocent.

Höršur Žormar, 4.12.2022 kl. 20:17

4 Smįmynd: Žórhallur Pįlsson

Žetta er skelfileg dystópķa, sem endar į žvķ aš boša... hvaš ?
Upplżst einręši ?

Žórhallur Pįlsson, 4.12.2022 kl. 23:13

5 Smįmynd: Ingólfur Siguršsson

Heimurinn er ekki aš fara til fjandans, hann er farinn til fjandans. Menningarhrun eins og einn snillingur į blogginu hefur oršaš žaš.

Ingólfur Siguršsson, 4.12.2022 kl. 23:46

6 Smįmynd: Loncexter

Skrżtiš hvaš fįir tengja viš Biblķuna góšu. En žar er reynt aš gera okkur ljóst, aš skömmu fyrir endurkomuna ęsist satann gķfurlega og reynir aš nota fólk til aš koma öllu ķ allsherjar kaos.

Svo sannarlega er žetta allt aš rętast, og vissara aš fara aš dusta rykiš af bók bókanna, og finna leišir til aš komast ķ gegnum hörmungarnar miklu sem eru bara rétt aš byrja.

Loncexter, 5.12.2022 kl. 16:55

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband